„Koniec początku czy początek końca? Krótko i długoterminowe trajektorie zdrowotnych i psychospołecznych efektów pandemii COVID-19”
W ramach projektu zebrano dane (słownik danych) w następujących grupach:
- osoby obciążone cukrzycą N=300
- osoby obciążone chorobami kardiologicznymi N=150
- ozdrowieńcy N=273
Dane udostępniane są na wniosek po przesłaniu uzupełnionego słownika danych na adres: medycyna.populacyjna@umb.edu.pl.
Wynikiem projektu były następujące publikacje.
1. Determinants-and-dynamics-of-the-seroprevalence-of-anti-SARS-CoV-2: Badanie analizowało dynamikę występowania przeciwciał przeciwko wirusowi SARS-CoV-2 zarówno u pacjentów hospitalizowanych, jak i w populacji ogólnej po czterech kolejnych falach pandemii. Autorzy wykazali, że po fali wywołanej wariantem Omikron seroprewalencja w społeczeństwie osiągnęła wyjątkowo wysoki poziom – 92,5% dla przeciwciał anty-S oraz 69,7% dla przeciwciał anty-N. Szczególnie ważnym odkryciem było zidentyfikowanie utajonego krążenia wirusa: aż 17,4% uczestników posiadało przeciwciała anty-N bez wcześniejszej diagnozy lub objawów COVID-19. Zauważono również, że osoby po ciężkim, objawowym przebiegu choroby produkowały istotnie wyższe miana przeciwciał anty-N w porównaniu do grupy skąpoobjawowej. Dodatkowo stwierdzono, że starszy wiek korelował z gorszą odpowiedzią poszczepienną, a płeć nie miała wpływu na poziom wytworzonych przeciwciał.
2. Assessment-of-smell-disturbances-6-months-after-COVID‑19-in-Polish-population: Artykuł skupia się na ocenie zaburzeń chemosensorycznych u osób po pół roku od przebycia ostrej fazy COVID-19, wykorzystując do tego standaryzowany test Sniffin’ Sticks. Wykazano, że trudności w rozpoznawaniu zapachów utrzymują się u zauważalnej części pacjentów, a największe problemy sprawiała identyfikacja zapachu cytryny i pomarańczy. Skala uszkodzeń zależała od wariantu wirusa – najgłębsze ubytki węchu notowano u osób zakażonych pierwotnym wariantem oraz wariantem Delta, podczas gdy przy wariancie Omikron problem ten był marginalny. Ponadto analiza statystyczna udowodniła, że proces regeneracji nabłonka węchowego był znacznie wolniejszy u pacjentów w podeszłym wieku, u osób z niższą liczbą płytek krwi oraz z wyższym poziomem wskaźników stanu zapalnego (takich jak interleukina-6).
3. Analysis of Clinical Course and Vaccination Influence on Serological Response in COVID-19 Convalescents: Badanie to miało na celu sprawdzenie, jak przebieg kliniczny choroby i szczepienia wpływają na utrzymywanie się przeciwciał u ozdrowieńców. Monitorowano odpowiedź immunologiczną w punktach czasowych do 6 miesięcy po infekcji u pacjentów hospitalizowanych oraz leczonych w izolacji domowej. Wyniki potwierdziły, że wyższy poziom markerów stanu zapalnego (IL-6, CRP, D-dimery) w fazie ostrej przekłada się na znacznie silniejszą produkcję przeciwciał w okresie rekonwalescencji. Chociaż stężenie przeciwciał u wszystkich badanych utrzymywało się przez ponad pół roku, to zaszczepienie się w tym czasie wywoływało skokowy, bardzo silny wzrost ich miana. Wyniki pokazały również, że płeć pacjentów nie odgrywała roli w sile odpowiedzi immunologicznej.
4. Endocrine and metabolic function six months after SARS-CoV-2 infection a post-infectious case-control analysis: Publikacja ta opisuje poszerzone badanie kliniczno-kontrolne oceniające funkcje układu dokrewnego u pacjentów sześć miesięcy po przechorowaniu COVID-19, poprzez zestawienie ich z precyzyjnie dobraną grupą kontrolną sprzed pandemii. Głównym odkryciem było zjawisko skompensowanej regulacji osi tarczycowej – u ozdrowieńców notowano podwyższone stężenie TSH przy prawidłowych wartościach wolnych hormonów (fT3, fT4) i braku zwiększonej autoagresji przeciwtarczycowej. Co więcej, u pacjentów stwierdzono trwale i istotnie podwyższone stężenie prolaktyny, co powiązano z utrzymującym się na niskim poziomie stanem zapalnym organizmu. Badanie rozwiało obawy o trwałe uszkodzenia metaboliczne czy głęboki spadek stężenia testosteronu – parametry gospodarki węglowodanowej, lipidowej i osi gonadalnej nie wykazywały trwałej patologii.
5 .Long-term effects of COVID-19 on the endocrine system – a pilot case-control study: Artykuł przedstawia pilotażowe badanie sprawdzające wpływ infekcji SARS-CoV-2 na funkcjonowanie gruczołów endokrynnych. Na stosunkowo niewielkiej grupie wykazano początkowe odchylenia polegające na obniżeniu poziomu wolnej tyroksyny i trójjodotyroniny, z jednoczesnym wyższym TSH oraz wyższym stężeniem przeciwciał przeciwtarczycowych (aTPO). Ponadto zauważono wyższe poziomy prolaktyny oraz spadek stężenia testosteronu, który dotyczył wyłącznie mężczyzn. W zakresie wskaźników metabolicznych nie obserwowano odchyleń patologicznych z wyjątkiem podwyższonego wskaźnika HOMA2-B%, co zinterpretowano jako wczesny mechanizm kompensacyjny wydzielania insuliny przez komórki trzustki. Te pilotażowe obserwacje dały podstawę do głębszych badań nad długofalową adaptacją osi hormonalnych po ostrej infekcji wirusowej.
6. Patient’s Perspective of Telemedicine in Poland—A Two-Year Pandemic Picture: Badanie analizuje, jak polscy pacjenci oceniali rozwój i wprowadzanie usług telemedycznych na przestrzeni dwóch lat trwania pandemii. Analiza wyłoniła liczne bariery początkowe, z których największą był lęk pacjentów przed postawieniem błędnej diagnozy i przeoczeniem groźnej choroby podczas rozmowy telefonicznej z lekarzem. Jednak z upływem czasu i wzrostem częstotliwości korzystania z e-porad, aprobata społeczeństwa znacznie wzrosła – badani zaczęli mocno doceniać sprawność systemu oraz oszczędność czasu. Co ciekawe, wykazano, że osoby zaszczepione gorzej oceniały telemedycynę i częściej żądały wizyt stacjonarnych, natomiast starszy wiek pacjenta w modelu statystycznym paradoksalnie sprzyjał wyższej ocenie wygody porad zdalnych.
7. Assessment of Pulmonary Function Tests in COVID-19 Convalescents Six Months after Infection; W artykule oceniono funkcjonowanie układu oddechowego u ozdrowieńców pół roku po zakażeniu poprzez wykonanie precyzyjnych testów, w tym spirometrii, pletyzmografii i badania dyfuzji gazów (DLCO). Analiza wykazała, że główne wskaźniki pojemności płuc nie różnią się u osób po przebytej infekcji od wyników referencyjnych dla zdrowej populacji. Badacze odkryli jednak kluczową dychotomię w objawach post-COVID: duszność zgłaszana przez pacjentów bardzo rzadko wiązała się z obiektywnym uszkodzeniem płuc, podczas gdy to utrzymujący się przewlekły kaszel był silnym markerem pogorszenia wentylacji i spadku parametru wymiany gazowej DLCO. Wnioskiem z pracy jest konieczność dokładnego różnicowania przyczyn duszności, z mocnym naciskiem na wykonanie dodatkowych badań kardiologicznych.
8. The Effect of the COVID-19 Pandemic on Self-Reported Health Status and Smoking and Drinking Habits in the General Urban Population; Praca analizuje wpływ obostrzeń pandemicznych i izolacji na stan zdrowia oraz skłonność do używek w populacji miejskiej, wykorzystując ankiety zebrane przed i w trakcie trwania lockdownu. Wyniki przeczą tezom o masowym wzroście problemów alkoholowych – w badaniach opartych o wskaźnik AUDIT poziom konsumpcji alkoholu nie uległ statystycznej zmianie. Zidentyfikowano natomiast wysoce pozytywne modyfikacje zachowań u palaczy: spadła dzienna liczba wypalanych papierosów i wskaźnik uzależnienia, a jednocześnie znacznie więcej osób deklarowało chęć zerwania z nałogiem z powodu strachu przed powikłaniami. Ponadto obostrzenia wpłynęły na statystyki zdrowotne: rzadziej zgłaszano alergie, ale drastycznie częściej uskarżano się na pogorszenie wzroku, bolesne zapalenie zatok oraz utajoną astmę.
9. Assessment of the Abnormalities in Chest Computed Tomography and Pulmonary Function Test in Convalescents Six Months After COVID-19: Badanie to stanowi kompleksową, radiologiczno-pulmonologiczną ocenę powikłań u 232 pacjentów hospitalizowanych w ostrej fazie infekcji. Porównanie tomografii komputerowej z fazy ostrej oraz badania kontrolnego po 6 miesiącach obaliło tezę o powszechnym, nieodwracalnym włóknieniu popandemicznym. U zdecydowanej większości chorych groźne zmiany zapalne i wysiękowe całkowicie ustąpiły, a cechy trwałego uszkodzenia tkanki płucnej (włóknienie, rozstrzenie oskrzeli) dotyczyły zaledwie około 5% rekonwalescentów. Wyniki testów czynnościowych były porównywalne z ogólną, zdrową populacją i co kluczowe, poprawa ta nie zależała ani od pierwotnego stopnia uszkodzenia na obrazach TK, ani od dominującego wariantu wirusa czy wielkości parametrów zapalnych we krwi w czasie leczenia szpitalnego.
10. Cardiovascular risk and the COVID-19 pandemic a population-based and case‒control studies: Publikacja przedstawia nowatorskie podejście do oceny wpływu samej pandemii na ogólne, 10-letnie ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych, korzystając z zaawansowanych, ustandaryzowanych kalkulatorów (SCORE2, FRS, LIFE-CVD). Izolacja i lockdown nie pogorszyły profilu kardiologicznego badanej populacji miejskiej, ale wpłynęły na poprawę pewnych wskaźników, takich jak redukcja ciśnienia tętniczego i spadek stężenia złego cholesterolu LDL. Co więcej, pacjenci po przechorowaniu COVID-19 cechowali się paradoksalnie niższym globalnym ryzykiem w stosunku do dobranej grupy sprzed pandemii. Wniosek płynący z badania wskazuje na zaistnienie w społeczeństwie mechanizmu „szoku zdrowotnego” – ciągła obawa przed ciężkimi powikłaniami wirusowymi zmobilizowała obywateli do rygorystycznego przyjmowania leków i dużo lepszego dbania o profilaktykę.
